26.10.2022, 15:14

AHLAK

AHLÂK

Türkiye'de yaygın olarak büyük oranda arabesk, ilkel ve sığ bir zeminde ele alınan bu kavramı yakından tanımak zorundayız. Özellikle bilmek zorundayız demiyorum, tanımak zorundayız. Çünkü bilmekte temas olmayabilir, ancak tanımakta temas vardır. Bu kavramla temasımızın sürekli olması zorunlu bir haldir.

Bir önceki yazımın başlığı olan ERDEM, ahlâk ve edep kavramlarının varlığıyla şekillenir. Bu yazımda Ahlâk kavramını, sonraki yazımda ise edep kavramını ele alacağım.

Tanımla başlayalım. Ahlâk Arapça Hulk kelimesinin çoğuludur. Türkçe karşılığı ise bir anlamıyla yaratılış, başka bir anlamda ise düzenlemedir. Daha dar manada ise ahlâk, toplumsal hayatta, tarihsel süreç içinde tedricen oluşmuş kümülatif normlar bütünüdür. Ahlâk, en genel anlamıyla insanın yaratılıştan gelen doğası ve karakteri olarak tanımlanmaktadır. Bu anlayış, büyük ölçüde erdeme dayalı klasik ahlâk tasavvuruyla da örtüşmektedir. Ahlâkın sözlük anlamı, bu sözcüğün klasik dinî, felsefî ve edebî metinlerdeki kullanımına içkin durumdadır. Klasik sözlükler arasında yapılacak hızlı bir incelemede, ḫ-l-ḳ kökünün temel anlamının taḳdīr yani “bir nesneyi düzgün/ölçülü bir biçimde oranlamak ve ölçümlemek” olduğu konusunda açık bir görüş birliği olduğunu görürüz. Yaratılış yoluyla insana aktarılan ve onun karakterini oluşturan temel yapı, ahlâkın klasik lügatlerdeki tasavvur biçimini yansıtmaktadır. Anlaşılacağı gibi, ḫ-l-ḳ’nın ‘yaratma’ anlamı ile ‘yaratılış özellikleri’ anlamı arasında tematik bir benzerlik ve semantik bir bağ vardır; dolayısıyla ‘yaratmadan ‘yaratılış özelliklerine yani ‘ahlâk’a geçişin makul bir temeli bulunmaktadır.

Ḫulḳ bazen doğuştan gelen içsel/güdüsel yeti anlamında, bazen de (doğuştan değil) sonradan kazanılmış halin adı olarak kullanılır ki bu hal sebebiyle insan başka şeyi değil de o şeyi yapmaya eğilimli/yatkın olur. Mizacındaki sertlik nedeniyle öfkeye eğilimli/yatkın olan kimse gibi. Bundan ötürü her hayvan, yaratılışının temelindeki bir huyla (ḫuluḳ) diğerlerinden ayrılır. Aslan için cesaret, kuş için korkaklık ve köpek için sadakat gibi. Görüleceği üzere ahlâk sadece tek tek davranışlar değil, davranışlara kaynaklık eden ve nefiste yerleşmiş bulunan kalıcı ve sürekli psikolojik bir haldir. Davranışlar ahlâkın sonucudur. Bu nedenle de davranışlar, kaynaklandıkları ahlâk itibariyle değer kazanır. Nitekim İmmanuel Kant’ ta ahlâkın kaynağıyla ilgilenmiş, ahlâkın dayanağını vicdan olarak belirlemiştir. Kant'a göre vicdanın emirleri hedef, sebep, sonuç gibi olgularla ilişkili değildir. Vicdan sadece emreder ve o emrettiği için insan bu davranışı sergiler, yani Kant bir anlamda ahlâkı mantıktan tamamen ayırır. Ayrıca Kant'a göre vicdanın emirleri tecrübelerle ortaya çıkmış ve iyi olduğu kanaatine varılmış emirler değildirler. Bunlar insanın özünde insanın ilk ortaya çıkışından beri var olan emirlerdir. Biraz daha açıklarsak, vicdanın emirleri hiçbir şekilde sonuç odaklı değildir. Buradan hareketle ahlâklı olmayı çıkar ilişkisi olmadan, kültürel bir birikimin etkisinden azade, determinist bir yaklaşımdan uzak doğal bir biçimde benimsemeliyiz.

İnsanların birbirlerinin haklarına saygılı olması, birbirlerine karşı ilişkilerinde ölçülü davranması, sorumluluklarını bilmesi gibi şeyler, toplumsal yaşam düzleminde var olan ihtiyaçların giderilmesinin ve yaşanılır bir toplum modelinin oluşmasının şartlarıdır. İnsanlar bu bağlamda ahlâka zorunlu olarak ihtiyaç duyarlar. Neden böyle davranılması gerektiği sorusunun cevabı ise doğruluğun ve sorumluluğun bunu gerektirdiğidir.

Ahlâk "insanları polisliğe sevk eden fakat sorduğunuzda 'örf adet' olarak nitelendirilen ve zamana göre değişmeyen toplumsal, teolojik, ideolojik kuralların bütünü' olarak tanımlanmamalıdır. Zira "yaratılışa uygun bir iyi olma hali" anlamında ahlâk, "zamanla değişmeyen" şartına bağlıdır. Ancak buradaki bağlılık toplumun "her zaman" belli kurallara göre yaşamını sürdürmesi gerekliliğinden doğar. Kuralsızlığın kural haline geldiği ya da kuralsız bir toplum örneği görülmüş değildir. Ahlâk, bütüncül bir değişim görür mü görmez mi bilinmez ama bence uyguladığı yöntemlerde zamanla değişim görebilir. Ben sosyalitenin bir evrim yaşadığı fikrini, benimsemiş biriyim. Ahlâk kabullerinin zamanla bir seçilim yaşayacağını ve güçlü olanların devam ettiğini, güçsüz olanların kaybolacağı ya da dönüşeceği kanaatindeyim. Toplumsal kurallar değiştikçe "karakteristik yapı" elbette yöntemini değiştirebilir, ancak ahlâkın bir amacı varsa, o hiç değişmeyecektir. Yaratılışta var olan bu "karakteristik yapı" bizim yaşama dönük fiillerimizin belirleyicisidir.

Toplumsal bir yaşam formuna muhtaç olan insanın, fiillerini ahlâk üzerine inşa etmelidir. Ruhumuza içkin olan bu yapının hiçbir zaman bozulmayacağı inancı ile…

Av. Asım POYRAZ


 

Yorumlar (2)
Bünyamin Gökçe 1 yıl önce
APTALLIĞIN TEORİSİ
Almanya ikinci dünya savaşı sürecinde tarihinin en karanlık döneminden geçiyordu.
Masum insanların dükkanları taşlanıyor, kadınlar ve çocuklar zalimce sokak ortasında aşağılanıyordu vb.
Genç bir teolog ;
Dietrich BONHOEFFER bu zalimliğe itiraz etti ve bu sebeple hapse atıldı. Hapisteyken bu konu üzerine uzun uzun düşündü.
Sayısız filozof, şair, fikir adamı ve bilim adamı çıkaran bu kültür nasıl olur da “organize kötülüğün, zalimliğin, korkaklığın, cehaletin ve suçun merkezi” haline gelmişti?
Bonhoeffer "sorunun kökeninde kötülük değil aptallık yatıyor" dedi.
Hapisteyken yazdığı mektuplarda
“Aptallığın yarattığı kötülüğün diğer tüm kötülüklerden daha tehlikeli olduğunun” farkına vardı.
Kötülüğü protesto edebilirdiniz, karşı argümanlarla kötülükle mücadele etmeniz mümkündü.
Fakat “organize olmuş ahmaklar sürüsüne karşı” yapabileceğiniz hiçbir şey yoktu.
Ne protestolar ne zorlama onlara etki etmiyordu.
Mantıklı gerekçeler sunduğunuzda da, önce reddediyorlar, reddedemeyecek hale geldiklerinde ise gerçeği önemsizleştiriyorlardı.
Aptal insanlar hallerinden memnundur ve saldırıya da hazır haldedirler.
Saldırıya geçtiklerinde kötü insanlardan çok daha tehlikeli olurlar...
“Bonhoeffer” aptallıkla mücadele edebilmek için önce onun doğasını anlamaya çalıştı:
Aptallık bir zekâ problemi değil ahlaki bir problemdi.
Entellektüel birikimi olduğu halde aptal olan insanlar vardı.
İlk etapta “aptallığın” doğuştan gelen bir maraz olduğu düşünülür, fakat bu da yanlıştı.
İnsanlar belli şartlar altında aptallaşıyorlardı, daha doğrusu, başkalarının kendilerini aptallaştırmasına izin veriyorlardı.
Yalnız insanlarda bu maraz daha az görülüyordu.
Buradan yola çıkarak “Aptallığın” psikolojik değil sosyolojik bir sorun olduğu sonucuna vardı.
Güçlerin birisinde toplanması arzusu politik ve dini hareketlerde çok sık rastlanırdı.
Aptallık hastalığının bulaştığı yerler böylesi gruplardı.
Ahmaklar ve diktatörler arasındaki muazzam korelasyon, ikisini de birbirine ihtiyaç duyar hale getiriyordu.
İnsanların ahlaki ve entelektüel birikimleri bir anda yok olmuyordu. Diktatör gücünü arttırdıkça, aptallar o gücün büyüsüne kapılıyor ve bağımsız düşünme yetisini kaybediyordu.
Aptallar, gözlerine sokulan tüm gerçekleri inatla reddediyorlardı.
Aptallarla konuştuğunuzda bir insanla değil, sloganlarla konuşmaya ayarlanmış bir robotla konu8ştuğunuz hissiyatına kapılıyordunuz.
Büyülenmiş gibiydiler…
Değil kötülük yaptıklarını, ne yaptıklarını bile bilmiyorlardı.
Aptalları bu katatonik uykudan çıkarmanın tek yolu “bağımsız ve özgür olmalarını” sağlamaktı.
Ama 9 Nisan 1945 günü sabaha karşı Bonhoeffer'i bir toplama kampının darağacına asarak öldürdüler....
Dolayısı ile “politik ve dini hareketlerde rastlanılan, lidere, ya da diktatöre vecd halinde tapınma aşaması ile” döngü tamamlanmıştı.
“Kötülük yaptıklarının da ayırdına varamadan, liderlerinin emrinde, onların istekleri sorgusuz ve vicdan muhasebesi yapmaksızın” yerine getirilmişti.
Bu toplumsal aura diktatörlerin varoluş vasadı idi.
“Bonhoeffer” toplama kampında asılmadan hemen önce gardiyana
“Yaptığımız Herşeyden Sorumluyuz” demişti.
Nitekim
“Nazizmin kurucuları Hitler ve Goebels” yenilgi sonrası intihar edecekler, cesetleri yakılıp bir nehirde yokluğun karanlığına dökülecektir.
“Bonhoeffer” ise, doğruluğu tarih boyunca defalarca kanıtlanan teoremi ile anılıp yüceltilerek saygıyla anılmaya devam ediyor.
Alıntı
Zahide Engin Uçar
Süleyman Biricik 1 yıl önce
Emeğinize ve yüreğinize sağlık
14
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 69
2. Fenerbahçe 26 67
3. Trabzonspor 26 43
4. Beşiktaş 26 43
5. Kasımpasa 26 39
6. Rizespor 26 36
7. Antalyaspor 26 35
8. Sivasspor 26 34
9. Başakşehir 26 33
10. A.Demirspor 26 32
11. Kayserispor 26 32
12. Samsunspor 26 30
13. Ankaragücü 26 29
14. Hatayspor 26 29
15. Alanyaspor 26 29
16. Karagümrük 26 28
17. Gaziantep FK 26 28
18. Pendikspor 26 26
19. Konyaspor 26 25
20. İstanbulspor 26 12
Takımlar O P
1. Eyüpspor 23 55
2. Göztepe 23 46
3. Kocaelispor 23 43
4. Bodrumspor 23 42
5. Sakaryaspor 23 40
6. Boluspor 23 36
7. Bandırmaspor 23 36
8. Ahlatçı Çorum FK 23 35
9. Gençlerbirliği 23 33
10. Erzurumspor 23 30
11. Keçiörengücü 23 29
12. Manisa FK 23 27
13. Ümraniye 23 27
14. Adanaspor 23 23
15. Şanlıurfaspor 23 22
16. Tuzlaspor 23 22
17. Altay 23 12
18. Giresunspor 23 7
Takımlar O P
1. Liverpool 26 60
2. M.City 25 56
3. Arsenal 25 55
4. Aston Villa 25 49
5. Tottenham 25 47
6. M. United 25 44
7. Brighton 25 38
8. Newcastle 25 37
9. West Ham United 25 36
10. Chelsea 25 35
11. Wolves 25 35
12. Fulham 25 29
13. Bournemouth 24 28
14. Brentford 25 25
15. Crystal Palace 25 25
16. Nottingham Forest 25 24
17. Everton 25 20
18. Luton Town 25 20
19. Burnley 25 13
20. Sheffield United 25 13
Takımlar O P
1. Real Madrid 25 62
2. Girona 25 56
3. Barcelona 25 54
4. Atletico Madrid 25 51
5. Athletic Bilbao 25 49
6. Real Sociedad 25 40
7. Real Betis 25 39
8. Valencia 25 36
9. Las Palmas 25 35
10. Getafe 25 34
11. Osasuna 25 32
12. Deportivo Alaves 25 28
13. Villarreal 25 26
14. Rayo Vallecano 25 25
15. Sevilla 25 24
16. Mallorca 25 23
17. Celta Vigo 25 20
18. Cadiz 25 17
19. Granada 25 14
20. Almeria 25 8
Namaz Vakti 22 Şubat 2024
İmsak 05:47
Güneş 07:07
Öğle 12:51
İkindi 15:55
Akşam 18:25
Yatsı 19:40