ABD ile İran arasındaki gerilim sürerken, Katar'ın arabuluculuğunda iki ülke arasında dolaylı görüşmeler yürütülüyor. Katar basınında temaslarda ilerleme kaydedildiğine ilişkin haberler yer alsa da sahada henüz somut bir gelişme yaşanmadı. Tahran yönetimi ise savaşın sona ermesi için arabulucular aracılığıyla Washington'a ilettiği 7 şartın yerine getirilmesinde ısrar ediyor.
İran’ın ABD’den istediği 7 şart gündemde
ABD Başkanı Donald Trump'ın 3 Kasım'da yapılacak ara seçimlerin ardından İran'a yönelik saldırı emri verebileceği öne sürülüyor. Uluslararası basında yer alan haberlerde, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun da İran'a yeni bir askeri harekât düzenlenmesi konusunda Trump'a baskı yaptığı iddia ediliyor.
Tahran yönetimi ise olası yeni saldırılara karşı savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceği uyarısında bulunuyor. Gerilimin devam ettiği süreçte İran, savaşın sona ermesi için arabulucular üzerinden ABD'ye ilettiği şartlardan vazgeçmiyor.
İran yönetiminden şartların tamamına ilişkin bütünlüklü ve uyumlu açıklamalar gelmese de öne sürülen maddelerin, ABD ile İran arasında geçmişte imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptının 1, 2, 4, 10 ve 11'inci maddeleriyle paralellik gösterdiği belirtiliyor.
Deniz ablukasının kaldırılması isteniyor
Tahran'ın öncelikli taleplerinin başında ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırması geliyor. ABD ve İsrail'in saldırılarıyla başlayan savaş sırasında İran, Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine kapatmış, Washington yönetimi de buna karşılık İran'a deniz ablukası uygulamıştı.
17 Haziran'da imzalanan çerçeve anlaşmanın ardından İran Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmış, ABD de ablukayı kaldırmıştı. Ancak anlaşmanın uygulanmasında yaşanan aksaklıklar nedeniyle Tahran, temmuz ayında boğazı yeniden kapatmış, ABD ise deniz ablukasını tekrar yürürlüğe koymuştu.
İran, savaşın sona ermesi için öncelikle bu ablukanın kaldırılmasını talep ediyor. Tahran'ın diğer taleplerinden biri de önceki çerçeve anlaşmada yer almasına rağmen bugüne kadar hayata geçirilmediği belirtilen, yaklaşık 100 milyar dolar değerindeki dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması.
Yaptırımların kaldırılması ve askeri varlığın azaltılması
İran'ın talepleri arasında ABD yaptırımlarının kaldırılması da bulunuyor. Tahran yönetimi, yaptırımlar sona ermeden savaşı bitirmeyeceğini belirtirken ülkenin petrol satışına yönelik muafiyetlerin yeniden yürürlüğe konulmasını istiyor.
Bir diğer talep ise ABD'nin bölgedeki askeri varlığının azaltılması. Ancak bu talebin Umman Denizi'nde konuşlanan ABD donanmasını mı yoksa bölge ülkelerindeki askeri üsleri mi kapsadığı henüz netlik kazanmış değil.
Hürmüz Boğazı için yeni geçiş rotası talebi
İran, Umman ile birlikte Hürmüz Boğazı'nda belirlenen yeni geçiş rotasının ABD tarafından tanınmasını ve alternatif rotaların kapatılmasını da şartları arasında gösteriyor.
Tahran yönetimi ayrıca Lübnan dahil savaşın tüm cephelerde sona ermesini talep ediyor. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ise Al Jazeera'ye verdiği demeçte iki talep daha dile getirdi. Rızai, ABD'nin İran'ın iç işlerine müdahalesine son vermesini ve Tahran yönetimine muhalif gruplarla iş birliğini bitirmesini istedi.
Bu iki talebin Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin açıklamalarında yer almamasına rağmen üst düzey bir yetkili tarafından gündeme getirilmesi dikkat çekti. Rızai'nin açıklamalarının, müzakerelerde İran'ın elini güçlendirme ve pazarlık alanını genişletme çabası olarak yorumlandığı aktarılıyor.
Nükleer program müzakerelerin dışında tutuluyor
İran, ABD'nin nükleer programı Katar arabuluculuğunda yürütülen görüşmelere dahil etme girişimlerine karşı çıkıyor. Washington yönetimi, Tahran'dan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 400 kilogram uranyumu ülke içinde veya üçüncü bir ülkede seyreltmesini ve nükleer tesislerinde uluslararası denetimlere izin vermesini talep ediyor.
İran ise uranyumun seyreltilmesi seçeneğini tamamen reddetmese de bu konunun ancak uzun soluklu nükleer müzakereler kapsamında ele alınabileceğini savunuyor. Böylece Tahran, savaşın sona erdirilmesine yönelik şartlarla nükleer program konusunun ayrı başlıklarda değerlendirilmesini istiyor.
Dolaylı görüşmelerde somut sonuç bekleniyor
Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen temaslarda şu ana kadar somut bir sonuca ulaşılamadı. İranlı yetkililer ise ABD'nin açıklamalarındaki üslup değişikliğini ve diyalog kapısının yeniden aralanmasını olumlu bir gelişme olarak değerlendiriyor.
Tarafların talepleri arasındaki farklılıklar sürerken, görüşmelerin nasıl ilerleyeceği ve İran'ın öne sürdüğü şartların ne ölçüde karşılık bulacağı belirsizliğini koruyor.
