Ekonomi Büyüyor, Ekmek Küçülüyor

TÜİK'e göre, Türkiye ekonomisi 2022'nin ilk çeyreğinde önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 7,3 büyüdü. Ancak ücretli çalışanların milli gelirden aldığı pay düştü. Veriler işçinin daha çok çalışarak gelirden daha az pay aldığını gösterdi.

GÜNDEM 31.05.2022, 19:08
Ekonomi Büyüyor, Ekmek Küçülüyor

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) 2022 yılı birinci çeyreğinde yüzde 7,3 arttı. Ancak büyümeden ücretli kesimlerin aldığı payın yıldan yıla azaldığı ve sermaye kesiminin payının arttığı görüldü.

TÜİK’e göre, işgücü ödemeleri 2022 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 59,7, net işletme artığı/karma gelir ise yüzde 88,1 arttı. Buna göre, ücretli kesimlerin büyümeden aldığı pay da azalma gösterdi.

TÜİK verilerine göre, yılın ilk çeyreğinde ücretli kesimlerin milli gelirden aldığı pay yüzde önceki yıl kaydedilen 35,5’den 31,5’e gerilerken sermayenin payı 45,6’dan yüzde 47,6’ye çıktı. Gelir dağılımındaki bozulma uzun süredir devam ederken uzmanlar son dönemde izlenen ekonomi politikasının bu bozulmayı artırdığı görüşünde.

Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) hesabı yapılırken üretim sonucunda elde edilen gelirin 3 önemli bileşene dağılımı hesaplanıyor. Bunlar toplam işgücü ödemeleri, sabit sermaye tüketimi ve net işletme artığı.

Milli gelirden ücretli kesimlerin ve sermaye sahiplerinin aldığı pay ise işgücü ödemeleri ve net işletme artığında görülüyor. İşgücü ödemeleri, işçilerin elde ettiği gelire göre hesaplanırken net işletme artığı ise şirkete yani sermayedara kalan kısmı tanımlıyor.

İŞÇİNİN PAYI AZALDI

TÜİK’in açıkladığı GSYH 2022 I. Çeyrek verilerine göre, işgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı geçen yılın birinci çeyreğinde yüzde 35,5 iken bu oran 2022 yılında yüzde 31,5 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise artarak yüzde 45,6 iken yüzde 47,6 oldu.

Böylece işgücü ödemelerinin GSYH içindeki payda son yıllarda görülen düşme eğilimi devam etmiş oldu. Yılbaşında yapılan ücret zamlarıyla birlikte son çeyrekte bir önceki çeyreğe göre toparlanma görülse de yıllık bazda düşüş büyük oldu.

Son 2 yılın ilk çeyrek verilerine bakıldığında ise emeğin payı pandeminin başından bu yana yüzde 39,1'den yüzde 31,5'e gerilerken sermaye payının yüzde 41,7'den 47,6'ya çıktığı görüldü.

İŞÇİ DAHA ÇOK ÇALIŞIP DAHA AZ KAZANIYOR

Milli gelirdeki işçi payının azalmasının işsizlikteki düşüşe ve çalışma saatlerindeki yükselişe rağmen olması da dikkat çekti. TÜİK’in 2022 I. Çeyrek İşgücü İstatistikleri’ne göre, işsizlik oranı 2022 yılının ilk çeyreğinde önceki yılın aynı dönemindeki yüzde 15,2’den yüzde 13,7’ye gerilemişti.

Aynı şekilde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2022 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 0,6 saat artarak 45,2 saat olarak gerçekleşti. Yani işçilerin çalışma saatleri uzamasına rağmen emeğin milli gelirden aldığı pay düşmüş oldu.

İŞÇİNİN PAYI DİPTE

İktisatçı Cem Oyvat’ın hesaplandığı tüketici enflasyonundan arınmış verilere göre ise 2022 ilk çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre reel toplam işgücü ödemeleri yüzde 0,6 azalırken; brüt işletme artığı/karma gelirin yüzde 20,3 arttığı görüldü.

Oyvat ayrıca, mevsimsellikten arındırılmış verilere göre işgücü ödemelerinin GSYH içindeki payının da yüzde 24,6 ile yeni bir dibi gördüğünü belirtti.

2021’DE SANAYİ DEVLERİNDE İŞÇİNİN PAYI DÜŞTÜ

Gelir dağılımdaki bozulma bugün yayınlanan büyük sanayi şirketlerindeki gelir dağılımda da görüldü.

İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından bugün açıklanan ‘Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500)' araştırmasının 2021 yılı sonuçlarına göre, İSO 500'ün dönem kârı yüzde 137,2 oranında artarken, toplam ücret ödemelerindeki artış sadece yüzde 33,4 oldu. İşçi başı ortalama ücret artışı ise yüzde 26,3'te kaldı. 2021 sonunda resmi tüketici enflasyonu yüzde 36,08 olmuştu.

İSO 500 için yaratılan toplam net katma değerde işçinin payı 2020'de yüzde 44,5 iken, 2021'de yüzde 32,2'ye gerilerken, patronun payı ise yüzde 30,3'ten yüzde 39,7'ye yükseldi. 2015'te işçinin payı yüzde 56,5 iken, patronun payı yüzde 33,4 idi. ISO istatistiklerinde 2013 yılında yüzde 55,9 olan ücretli kesimin payının yıllar içinde kademeli olarak düştüğü görüldü.

‘DÜNYADA UZUN SÜREDİR DEVAM EDEN BİR EĞİLİM’

Konu ile ilgili Sozcu.com.tr’ye değerlendirmelerde bulunan iktisatçı Cem Oyvat, dünyadaki ve Türkiye'deki gelir dağılımında uzun süredir aşağı yönlü bir eğilim olduğunu belirterek, “Türkiye'deki bu uzun süreli eğilim, AMECO'nun (Avrupa Komisyonu veri tabanı) kendi hesabına çalışanların gelirlerine göre düzeltilmiş olan ücret payı verilerinde gözüküyor” dedi.

Oyvat, gelir dağılımındaki uzun dönemli bozulmanın emek hareketlerinin gerilemesi ve sermayenin yoğunlaşmasıyla doğrudan alakalı olduğunu ve bunda finansallaşmanın ve küreselleşmenin yarattığı açmazların da rol oynadığını belirtti.

‘BASKICI ORTAM DURUMU KÖTÜLEŞTİRDİ’

Türkiye'deki gelir dağılımının bozulmasını, dünyadaki eğilimlerin yanında Türkiye'nin kendi dinamikleriyle de okumak gerektiğini dile getiren Oyvat, Türkiye ile ilgili şu değerlendirmelerde bulundu:

“Türkiye'de ücretlilerin gelirden aldığı pay, özellikle 2013'ten 2016'nın ortalarına kadar bir miktar toparlanmıştı. Gezi Direnişi sonrasında canlanan emek hareketleri ve Kasım 2015 seçimleri sonrasında gelen asgari ücret zammı bu toparlanmada rol oynadı.

Ancak 2016'daki darbe girişiminden sonra gelen OHAL ve emek hareketleri üzerindeki yasaklar, önceki dönemdeki kazanımların gerilemesine ve ücret paylarının aşağı yönlü bir trende girmesine sebep oldu.

Baskıcı siyasi ortamda gelen kur şokları, artan enflasyon ve Covid gelir eşitsizliklerini daha da kötüleştirdi. Bir tarafta artan enflasyon reel ücretler üzerinde baskı kurarken, diğer tarafta reel ücretlerin baskılanıyor olması firmaların kârlarını yukarı çekti.”

EKONOMİ POLİTİKALARI EŞİTSİZLİĞİ ARTIRDI

Oyvat ayrıca 2021’de başlayan ve şuan sürek kur ve enflasyon krizinin de gelir dağılımdaki bozulmada etkisi olduğunu belirtti. Oyvat şunları söyledi:

“Dahası dolardaki hızlı artış da, tasarrufu olanların servetlerini ülkenin geneline göre oldukça arttırdı. Türkiye'de gerçek kişilerin elindeki döviz mevduatlarının yüzde 60'ı, 1 milyon ve üzeri TL'lik hesaplarda bulunuyor. Yani son dönemdeki dolar artışından en çok getiri elde edenler de varlıklı bir azınlık. Ayrıca KKM ile bankaların yüzde 14-17 ile mevduat toplayıp bunun çok üzerinde faizle kredi verebilmeleri de, bankaların 2022'nin ilk çeyreğinde kâr rekorları kırabilmelerinin önünü açtı.”

‘PANDEMİ DE ETKİLİ OLDU’

Pandeminin de küresel gelir dağılımının bozulmasında etkisi olduğunu belirten Oyvat,  salgının bir ülkedeki gelir dağılımını ne oranda bozduğunun o ülkede izlenen politikalarla doğrudan bağlantılı olduğunu savundu. Oyvat şunları kaydetti:

“ABD'de bir tarafta şişen finansal varlıklar en zengin kesimin varlıklarını daha da arttırırken, diğer tarafta Kovid yardımları sayesinde çalışan kesimin pazarlık gücü de iyileşti ve bu durum (en azından enflasyondaki artışın etkileri görülene kadar) ücretlere olumlu bir şekilde yansıdı. Oysa Türkiye'de Kovid nedeniyle işini kaybedenlere yapılan yardımlar, sadece zengin ülkelerle değil orta gelirli ülkelerle kıyasladığımızda bile sınırlı kaldı. Kovid yardımlarının sınırlı kalması da gelir eşitsizliklerinin artmasında ayrıca rol oynadı.”

Yorumlar (0)
14
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21
Namaz Vakti 19 Haziran 2024
İmsak 03:16
Güneş 05:04
Öğle 12:39
İkindi 16:31
Akşam 20:03
Yatsı 21:43